punaises uit de 20e eeuwNieuwe info 23-02-2011
Punaises uit de 20e eeuw, de typologie, het verzamelen en de historie van een pinnig gebruiksartikel door T. Bottelier.
Vrijwel alle mensen die ik spreek over het verzamelen van punaises reageren spontaan lachend en met de vragende blik of het niet eens tijd wordt voor mijn pilletje.
Maar als ik ze dan vertel over deze handige duimspijkertjes en ze ook nog de voorbeelden laat zien met hierop de afbeeldingen, draaien ze als een blad aan de boom om en zijn meteen enthousiast.
.. .
Hoe het begon: een tiental jaren geleden zat ik op een zoldertrap in een oud huis een kop koffie te drinken, mijn blik viel op een deur waar net de zon op scheen. In het zonnelicht zat een punaise in de deur, niets bijzonders, maar het leek wel of er iets op stond. Ik haalde de punaise eruit en bekeek hem beter, . op het kleine oppervlak stond afgebeeld een pelikaan op zijn nest die zijn drie jongen voerde, erom heen stond de tekst: Herman Gunther. .
Ik was meteen geinterresseerd en wilde meer weten over deze voorwerpjes die zich in vrijwel ieder huishouden bevinden.
Op het internet is weinig bekend over. deze voorwerpen en er zijn voor zover bekend al helemaal geen verzamelaars van, behalve dan ondergetekende schrijver van dit artikel, anders is het met het verzamelen van paperclips hier zijn maar liefst een 600! ve.rzamelaars mee bezig, trouwens de bekenste verzamelaar van paperclips is Bert uit Sesamstraat. http://hobby.jouwverzamelaar.nl
Herman Gunther had als bedrijfslogo de pelikaan, en is vooral bekend geworden om de vulpen en inkt die deze firma nog steeds vervaardigd.
Het logo de pelikaan die zijn jongen voert met zijn bloed is het symbool voor liefde en opofferingsgezindheid, gelijk Christus met zijn bloed de zielen voedde en hen zo leven gaf.
Vreemd genoeg is dat de vogel niet op een pelikaan lijkt. Een vergelijking met andere afbeeldingen uit vorige eeuwen van deze strekking geeft eenzelfde beeld. Meestal wordt een arendachtige vogel afgebeeld waarschijnlijk omdat de kunstenaars die deze afbeelding moesten maken nog nooit een pelikaan hadden gezien. Bovendien is een pelikaan die met zijn snavel in zijn borst pikt om met zijn bloed de jongen te voeden nu eenmaal een anotomisch hoogstandje waar de kunstenaars hun vraagtekens bij gehad zullen hebben.
De uitvinder van de punaise , ook wel duimspijkertje genoemd, zou Johann Kirsten zijn die dit handige gebruiksmiddel in
Het gedenkbord in de voorgevel van het woonhuis van Johann.
In het woordenboek Van Dale is het franse woord voor bed- of wandluis punaise wat stinker betekend, voor aanwijzingen in het wegdek worden punaises gebruikt met een grote roestvrijstalen kop die in rijen in het wegdek zijn aangebracht. Verder wordt in het woordenboek een zeurderig, erg precies persoon aangeduid als punaisepisser- poetser- zeiker en – zoeker.
De punaise bestaat uit een platte kop met een of meerdere pinnen. Deze kunnen gedeeltelijk zijn uitgestansd en omgebogen, of in het midden van de kop zijn vastgezet en/of geklonken. Aan de bovenzijde van de kop zien we bij veel exemplaren in het midden de ronde plek waar de pin is vastgezet. Om dit "litteken'" te verbloenen werden hierom heen rondjes en punten aangebracht zodat het "litteken" deel uit ging maken van een versiering in de vorm van een bloem of stervorm.
Tot besluit: hoop ik dat de lezer van dit artikel hiermee de ogen wordt geopend van deze toch wel interessante gebruikvoorwerpen die zich vrijwel in ieder huishouden bevinden.
En wat belangrijk is: een verzameling punaises hoeft niet veel te kosten en is vaak in een of meerdere luciferdoosjes op te bergen of te vervoeren.
DE AFBEELDINGEN
inktlintdoosje van bakeliet met het merk Pelikan, deze was bij aankoopgevuld met punaises. diameter: 6 cm. Circa 1950?
onderkant met de tekst: Gunther Wagner pelikan.
Doosje met punaises van "ons bier" , een goed voorbeeld van reclamemaken via een punaise.. Circa 1998?
Reclame voor goede doelen.
Na de tweede wereldoorlog waren in het verwoeste Europa miljoenen kinderen die hun huis en familie kwijt waren. De Verenigde Naties besloten te helpen en richtten een speciaal kinderfonds op: Unicef.
Unicef is een van de grootste hulporganisaties ter wereld en helaas is vandaag ter dag hun hulp nog hard nodig.
Punaises circa 1980?
doosje met punaises van het merk: Gura. Circa 1950?
punaises op volgorde van afbeelding.
Doosje vervaardigt van hout met een oerhollandse voorstelling van een man in klederdracht. Blijkens het Engelse opschrift zijn de punaises vervaardigd in Holland.
In het doosje nog enkele punaises, waarvan een groot model, tweede van rechtsboven, aan de achterzijde was gemerkt met de naam: AEROXO.
Circa 1950?
Punaises van het merk: Baionette . De grote kop heeft een diameter van: 1.4 cm. De pin is gedeeltelijk uitgestansd waarna de onstane opening in de kop werd samengeknepen.
Iedereen die een beetje kracht moet zetten om een punaise in een ondergrond te duwen, kent dit schrikbeeld wel; duw ik met mijn duim de pin niet door de kop heen?